قرآن کریم، کلام الهی، نه تنها کتاب هدایت برای پرستش است، بلکه منبعی غنی از دستورالعملهای تربیتی است که میتواند ما را در ساختن فردی صالح، جامعهای پویا و جهانی آرمانی یاری رساند.
در این نوشتار از آیات رویش، به اختصار به برخی از این آیات نورانی که در زمینههای مختلف تربیتی فرزندان ما راهنما و چراغ راه هستند، خواهیم پرداخت.
صداقت:
صداقت و راستگویی از جهات مختلف توسط خداوند متعال در قرآن کریم بسیار مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع به خوبی در آیه 119 سوره مائده به خوبی نمایان است: «قَالَ اللَّهُ هذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ؛ خداوند میگوید: امروز، روزی است که راستی راستگویان، به آنها سود میبخشد؛ برای آنها باغهایی از بهشت است که نهرها از زیر (درختان) آن میگذرد، و تا ابد، جاودانه در آن میمانند؛ هم خداوند از آنها خشنود است، و هم آنها از خدا خشنودند؛ این، رستگاری بزرگ است!»
همانطور که به خوبی در این آیه پیداست خداوند چنین بهشتی را به صادقان و راستگویان وعده است. پس چه خوب است که فرزندان خود را به راستگویی تشویق و آنها را از دروغ که میتواند در آینده منشا گناهان و رفتارهای نادرستی برای آنان باشد بازداریم.
پوشش و عدم نگاه به نامحرم:
حفظ حریم و عفت، از جمله آموزههای مهم قرآن است. خداوند در آیه 31 سوره نور میفرماید: «و به زنان با ایمان بگو چشمهای خود را (از نگاه هوسآلود) فروگیرند، و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند و (اطراف) روسریهای خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود)، و زینت خود را آشکار نسازند.»
همچنین خداوند در قرآن کریم و در آیه سی از سوره نور اینگونه به مردان دستور میدهد: «به مردان مؤمن بگو: چشمان خود را [از آنچه حرام است مانند دیدن زنان نامحرم و عورت دیگران] فرو بندند، و شرمگاه خود را حفظ کنند، این برای آنان پاکیزه تر است، قطعاً خدا به کارهایی که انجام می دهند، آگاه است.»
اینکه خداوند به وضوح درمورد پوشش و عدم نگاه به نامحرم هم به مرد و هم به زن دستور میدهد نشاندهنده اهمیت این موضوع است. لذا این موضوع باید در تربیت فرزندان مورد توجه قرار گیرد تا بعدا و در بزرگسالی دچار گناه و خطا نشوند.
احترام به بزرگترها:
احترام به بزرگترها و رعایت ادب نسبت به آنان، از جمله ارزشهای اخلاقی است که در آیه 23 سوره اسرا به آن اشاره شده است: «وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا؛ و پروردگارت فرمان قاطع داده است که جز او را نپرستید، و به پدر و مادر نیکی کنید؛ هرگاه یکی از آنان یا دو نفرشان در کنارت به پیری رسند [چنانچه تو را به ستوه آورند] به آنان اُف مگوی و بر آنان [بانگ مزن و] پرخاش مکن، و به آنان سخنی نرم و شایسته [و بزرگوارانه] بگو.»
طبیعتا نیز هر انسانی دوستدار آن است که فرزندش در رابطه با بزرگسالان خود احترام آنان را حفظ کند. بنابراین سعی و تلاش در این جهت برای پدر و مادر آثار خوبی در زندگی به خصوص در دوران کهنسالیشان خواهد داشت.
پرهیز از اسراف:
اسراف و تبذیر، از جمله رفتارهای ناپسندی است که در قرآن مورد نکوهش قرار گرفته است. خداوند رحمان در آیه 27 سوره اسراء میفرماید: «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا؛ بیتردید اسراف کنندگان و ولخرجان، برادران شیاطیناند، و شیطان همواره نسبت به پروردگارش بسیار ناسپاس است.»
همانطور که واضح است این آیه، اسراف را از صفات شیطانی دانسته و بر ضرورت اعتدال در مصرف تاکید میکند. بنابراین ضروریست که به فرزندان خود آموزش دهیم تا از اسراف پرهیز کنند.
علم آموزی:
کسب علم و دانش، از جمله فرایض مهم قرآنی است. نخستین آیاتی که بر پیامبر اکرم (ص) نازل شد، با تاکید بر خواندن و یادگیری آغاز میشود. در آیه 11 سوره مجادله میفرماید: «یرفع الله الذین آمنوا منکم و الذین اوتوا العلم درجات؛ خداوند کسانی را که ایمان آوردند و آنان را که علم داده شدند بسیار بلندمرتبه میفرماید.» این آیه بر ارزش و اهمیت علم و دانش در نزد خداوند تاکید میکند.
بنابراین لازم ست در امر علم آموزی و همچنین کسب هنر و تجربه فرزندان خود دقت زیادی به خرج دهیم.
عمل به دستورات و احکام دینی:
پایبندی به احکام و دستورات دینی، رکن اساسی ایمان است. در آیه 208 سوره بقره میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ؛ ای اهل ایمان! همگی در عرصه تسلیم و فرمان بری [از خدا] در آیید و از گام های شیطان پیروی نکنید که او نسبت به شما دشمنی آشکار است.»
این آیه بر لزوم عمل به تمام دستورات و احکام دینی و دوری از وسوسههای شیطانی تاکید میکند. لذا از همان دوران کودکی بایستی فرزندان خود را تسلیم خداوند متعال تربیت کنیم.
جهاد در راه خدا:
جهاد در راه خدا، به معنای تلاش و کوشش در راه دفاع از دین و ارزشهای اسلامی است. در آیه 41 سوره توبه میفرماید: «انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ؛ با شتاب با تجهیزات سبک و سنگین [و سواره، پیاده، پیر و جوان به سوی میدان نبرد] بیرون روید، و با اموال و جان هایتان در راه خدا جهاد کنید که اگر دانا [یِ به حقایق] باشید این برای شما بهتر است.»
جهاد در راه خدا و مبارزه با ظالمان امری بسیار مهم است که خداوند متعال در آیات مختلفی به آن اشاره داشته است. لذا واجب است تا در این دنیای پرآشوب که مستضعفان توسط مستکبران مورد ظلم قرار میگیرند، فرزندان خود را به گونهای تربیت کنیم که در تشخیص حق دچار اشتباه نگردند.
آموزش قرآن به فرزندان:
آموزش قرآن به فرزندان و آشنا ساختن آنان با مفاهیم و آموزههای آن، وظیفهای مهم بر عهده والدین است. در آیه دوم سوره جمعه نیز آموزش قرآن به عهده رسول گرامی اسلام گذاشته شده است.
همچنین از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل است که فرمودهاند: «خَیرُکُم مَن تَعَلَّمَ القرآنَ و عَلَّمَهَ؛ بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و آن را یاد بدهد. منبع: صحيح البخاري – 5027»
پس چه خوب است که کودکان و نوجوانان خود را با قرآن همراه کنیم. گفتنی است که طرح ملی آیات رویش با برگزاری کارگاههای متنوع و برنامههای آموزشی متفاوت کوشیده است تا بیش از پیش فرزندان ایران با قرآن مانوس و همراه شوند.
انتخاب دوست خوب:
انتخاب دوست خوب و صالح، تاثیر بسزایی در زندگی انسان دارد. خداوند در آیه 28 سوره کهف میفرماید: «وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا؛ با کسانی که صبح و شام، پروردگارشان را می خوانند در حالی که همواره خشنودی او را می طلبند، خود را پایدار و شکیبا دار، و در طلب زینت و زیور زندگی دنیا دیدگانت [از التفات] به آنان [به سوی ثروتمندان] برنگردد، و از کسی که دلش را [به سبب کفر و طغیانش] از یاد خود غافل کرده ایم و از هوای نفسش پیروی کرده و کارش اسراف و زیاده روی است، اطاعت مکن.»
این آیه بر اهمیت همراهی با دوستان خداجو و پرهیز از همنشینی با افراد غافل و پیرو هوس تاکید میکند. لازم است در تربیت فرزند خود این موارد را مورد توجه قرار دهیم.
کمک به دیگران:
کمک به نیازمندان و دستگیری از محرومان، از جمله مواردی است که در قرآن بسیار مورد تاکید قرار گرفته است. در آیه 274 سوره بقره میفرماید: «الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ؛ کسانی که اموالشان را در شب و روز و پنهان و آشکار انفاق میکنند، برای آنان نزد پروردگارشان پاداشی شایسته و مناسب است؛ و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین میشوند.»
این آیه بر فضیلت انفاق و کمک به دیگران تاکید میکند و وعده پاداش الهی را به انفاق کنندگان میدهد.
تربیت فرزندان قرآنی با طرح قرآنی آیات رویش
آیات رویش میکوشد در کنار تربیت فرزندان توسط والدین، تربیت قرآنی را همراه با برنامهها و کلاسهای متنوع و با مربیان مجرب به این عزیزان آموزش دهد.
اگر علاقمند هستید تا این طرح در موسسات قرآنی شهر محل سکونت شما نیز اجرا گردد کافیست با ما تماس بگیرید.
همچنین به منظور پیوستن به 8500 خیر قرآنی و حامی مالی طرح آیات رویش، کافیست ما را به خیرین قرآنی که میشناسید معرفی و کمکهای مالی خود را با ارسال عدد 2 به شماره 50002024 برای ما واریز نمائید.